Kabanata 19: Huli

Erika's POV

[Taong 2020]

Malakas na hangin, tunog ng kalesang dumadaan, yapak ng nagtatakbuhang mga tao sa paligid. Unti-unti ko nang iminulat ang mga mata ko at nakitang nandito na ulit ako sa Calle Crisologo. Wala na ang baraha... at wala na rin si Rhys sa tabi ko. Kasabay ng pagluha ko ay ang malakas na pagbuhos na ng ulan. Tila iisa lang kami ng kalangitan.

"Ineng, sumilong ka rito! Nababasa ka na!" sigaw ng isang ginang at alam kong ako ang tinatawag nya.

Tumayo na ako at naglakad sa lilim ng ulan. Ang mga butil nito ay humahalo sa luhang dumadaloy sa aking mukha. Naghahatid parehong init at lamig sa aking pakiramdam. Nakatingin sa akin ang mga tao pero nawalan na yata ng puwang ang hiya sa grabeng sakit na nadarama ko. Mas mabuti nang ganito upang hindi makita na ako ay umiiyak.

Bigla akong napatigil nang isang lalaki ang humawak sa kamay ko at inabot sa akin ang isang payong. Nakabukas na ito at pinoprotektahan ako mula sa ulan. Wala akong naging pagkakataon na makita ang mukha ng lalaki dahil mabilis syang nakapaglakad palayo at may hawak na payong para sa kanya. Nanatili lang akong nakatayo at tulala habang pinagmamasdan ang unti-unti na paglaho nya sa aking paningin.

Nakaupo lang ako ngayon sa labas ng hotel. Tumila na ang ulan pero basa pa rin ang aking damit. Giniginaw na ako pero hindi ko na iyon iniisip. Seryoso lang akong nakatingala sa kalangitan na tanging paraan na alam ko upang makita at makausap si Rhys. Naluluha na naman ako. Hindi lang milya-milya at mga taon ang distansya namin sa isa't isa. Dahil ngayon ay nakapagitan din sa amin ang buhay at kamatayan.

"Erika!"

Nanlaki bigla ang mga mata ko nang marinig ang isang pamilyar na boses. Boses na matagal akong nangungulila at gustong muling mapakinggan.

"M-Mama."

Hindi ako makapaniwala na kaharap ko ngayon si Mama. Lumabas sya sa hotel at gulat nang makita ang itsura ko na parang pulubing aso. Mas lalong pang nag-alala ang mukha nya dahil sa biglaan kong pag-iyak habang may ngiti sa mga labi. Hinawakan nya ang kamay ko at nasisiguro ko na hindi ito isang panaginip. Muli kong binigkas ang salitang 'Mama' at sabik na sabik na yumakap sa kanya. Nakabalik sya.

"Erika, may nangyari ba?" Humiwalay sya sa'kin at sinuri ang katawan ko.

Maraming nangyari, Mama. Marami akong pinagdaanan simula nang iwan mo ako. Alam mo ba na nagkanobyo ako? Rhys ang pangalan nya. Sobrang buti nya at sobra nya akong mahal... pero wala na sya ngayon. Sinakripisyo nya ang buhay nya para mailigtas ako at para maibalik ka. Sya ang dahilan kaya ako nagkakaganito. Nasasaktan ako, Ma. Mahal na mahal ko rin sya.

Pumasok na kami sa hotel at hindi na ako halos makahinga dahil sa sunod kong nakita. Si Papa. Sumalubong sya sa amin sa loob at katulad ni Mama ay nagulat sya nang makita ang itsura ko. Niyakap ko rin sya at kumawalang muli ang traydor kong luha. Alam ko na wala nang saysay ang paghingi ko ng tawad dahil wala na syang alaala sa nangyari sa aming relasyon. Gusto ko na ring limutin ang nangyari noon.

Muntik na akong mapatalon at masipa ang biglaang yumakap sa mga binti ko. Pagtingin ko ay isa pa lang batang babae na wari'y nasa dalawang taong gulang lang. Nanlaki ang mga mata ko nang ilayo sya ni Papa at buhatin.

"Steph, no. Basa si Ate."

Pilit nitong inaabot ang aking mukha. Nagugulantang ako. Hindi ko napansin na kasama ito ni Papa kanina. Kung gayon ay... kapatid ko ang bata.

Nakahiga ako ngayon sa kama ko at sa parehong kwarto namin ni Ate Sam. Sa naging bagong takbo ng panahon, pamilya ko ang naging kasama ko rito sa Ilocos. Naaalala ko na hiniling ko ito. Kahit ang pagkakaroon ng kapatid kung kaya't naryan si Steph. Tuluyan nang nagbago ang takbo ng buhay ko.

Bumangon ako at lumapit sa bintana. Sa pagtingala ko sa langit ay dumaloy ang luha sa'king mga pisngi. Nandyan ka lang nga ba, Rhys? Nakikita mo ba ang pagluha ko ngayon ng dahil sa'yo? Nararamdaman mo rin ba ang hirap at sakit na nararanasan ko dahil wala ka na? Namimiss mo rin ba ako? Gusto kong malaman. Binabantayan mo nga ba ako tulad ng ipinangako mo?

Kinabukasan ay bumalik na kami ng Nueva Ecija. Hindi ko lubos akalain na makakabalik kami sa aming tahanan ng buo. Simpleng subdivision house lang ito na may tatlong kwarto ngunit ang masasayang alaala namin dito ang mas nagbibigay kulay at halaga. At ngayon nga'y nadagdagan pa ng bagong miyembro ang aming pamilya.

Ilang araw ang lumipas, nakita ko si Kuya Vincent sa mall. Ibang babae na ang kasama nya at hindi nya rin ako nakikilala. Sinabi ko noon na sila na ni Ate Sam ang magkakatuluyan. Hindi ko alam na ako rin pala ang babawi rito.

Minsan kaya ay sumasagi sa isip nya ang dating nobya? Kumusta kaya ang pamilyang nabuo ni Tito Miguel ngayon na wala na rin si Tita Ingrid sa kanyang buhay? Hindi ko maiwasang maguilt. Kinakailangan ba talagang masira ang pamilyang tumanggap at nagmahal sa akin at minahal ko rin?

Nalaman ko rin na sa isang linggo ay nakaplano na pala kaming lumipat sa Las Tierras. Na-promote si Papa para sa hotel ng shareholder ng kompanya kung saan sya nagtatrabaho ngayon. Sigurado ako na hindi lang nagkataon ang mga nangyayari. Natagpuan nila ako at hindi ko malaman kung handa na ba akong bumalik sa bayang iyon.

* * *

"Ang ibig sabihin po ng Las Tierras ay mga lupain. Mayaman ang bayang ito sa pagsasaka na nagsimula pa noong pananakop ng mga Espanyol. Hindi pwedeng mawala sa pasalubong ng mga turista ang masarap naming mga kakanin. Naku! Dapat nyo po talagang matikman ang mga iyon, mga Ma'am."

Dumadaan kami ngayon sa plaza ng Cuidad Sagrada. Tahimik lang akong nakatingin sa bintana at minamasdan ang mga naging pagbabago sa lugar.

Si Papa ang nagmaneho ng sasakyan hanggang sa hotel kung saan na sya magtatrabaho at ngayo'y mahimbing na syang natutulog sa front seat nang pinalitan na sya sa pagmamaneho ng company driver. Ito ang maghahatid sa'min sa mansyon ng mga Madriñan. Pansamantala namin iyong tutuluyan habang inaayos pa ang bago naming magiging bahay na malapit din doon.

"Ano ba ang mga tourist attractions dito?" interesadong tanong ni Mama.

"Iyan pong plaza na dinadaanan natin ngayon. Dyan nyo po mabibili ang masasarap naming kakanin. Mayroon din pong mga ancestral house na over 100 years na ang tanda. Pangunahin na po roon ang mansyon ng Madriñan pero hindi po iyon bukas para sa mga turista.

"Ang pwede pong puntahan ay iyong mansyon ng Suarez. Ang may-ari po ng mansyon ay si Kapitan Felipe Suarez na napatalsik sa posisyon at napalayas dito sa Las Tierras dahil sa tangkang pagpatay sa bunsong anak ng pamilya Madriñan na si Ysabella at sa nobyo nito na si Alejandro."

"Madriñan? As in, i-itong pupuntahan natin?!"

"Opo. Bakit po parang natakot ka?" natawa ito.

Napatingin naman sa akin si Mama at ipinakita sa akin ang pagkakilabot nya sa istorya. Kung alam mo lang, Mama.

"Para naman po sa inyo ni Sir Leo, dapat nyo pong puntahan yung ilog sa pagitan ng Cuidad Sagrada at Villa Oriente. Doon po binawian ng buhay si Ysabella dahil sa katandaan at limang taon lang ang nakalipas ay binawian na rin ng buhay si Alejandro sa ilog na iyon. Ang nakasanayan na pong tawag sa ilog ay Ilog Esperanza na sila ang nagpangalan. Ang ibig sabihin po ay..."

"Pag-asa," sinabayan ko yung driver.

"Alam pala ni Ma'am Erika eh," tukso nito at tumingin sila ni Mama sa akin. "Dati po kasi ay hinahadlangan ang relasyon nila. Taga-Villa Oriente po si Alejandro at dito naman po sa Cuidad Sagrada si Ysabella. At parang ilog, mayroong pilit naghihiwalay sa kanila. Pero para sa dalawa, magkaiba man ang kanilang mundo ay posible pa rin silang magkatagpo. Ilog Esperanza."

Humarap ulit sa akin si Mama at ipinakita naman ngayon ang kanyang kilig. Mukhang plano na rin nya na sa ilog sila bawian ng buhay ni Papa.

Nang alisin na nya ang tingin sa akin ay nanatili lang akong nakatitig sa mukha nya. Hindi ko pa rin nalilimutan ang itsura ni Mama noong nagkasakit sya. Sobrang namayat ang kanyang katawan at nalagas ang buhok dahil sa therapy. Kahit nahihirapan ay ayaw nyang alisin sa kanyang mga labi ang ngiti.

Hindi nya gusto na makita namin syang nasasaktan. At katulad ni Rhys ay hilig nyang itago ang tunay na nararamdaman. Ngayon ay alam kong totoo na ang ipinapakita nyang saya.

Pagkaraan ng halos sampung minuto ay nakarating na kami sa mansyon. Sa tapat ng bahay huminto ang aming sasakyan at tila nagbabalik ang lahat ng mga alaala.

Todo ang pagpipigil ko na umiyak ng wala sa oras. Lumabas na ako ng kotse at tumingin sa paligid. Halos walang nagbago. Naikwento sa akin ni Rhys na tinayuan at nagkaroon ng mga maliliit na bahay ang paligid ng mansyon pero ngayon ay pinanatili pa rin nila sa dating anyo at ganda.

"¡Buenas tardes, todos!"

Isang lalaki na halos kaedad lamang ni Papa ang biglang lumabas mula sa mansyon. Dali-daling lumapit dito si Papa at nakipagkamay. Sya siguro si Mr. Garcia, ang bagong boss ni Papa na may-ari ng hotel. Nakasunod sa kanya ang isang babae na sa wari ko ay asawa nya at binati rin nito si Papa.

"Maraming salamat po sa pagtanggap sa amin," wika ni Papa pagkatapos ay tumingin sya sa amin at nagsenyas na sumunod kami.

Nakatingin din sa'min ang mag-asawa pero sa huli ay napagtanto ko na ako lang ang tinitignan nila. Naramdaman ko ang paghawak ni Mama sa braso ko habang naglalakad kami papasok. Buhat naman nya sa kabilang braso si Steph na mahimbing pa rin ang tulog.

Kita ko ang pagkamangha sa mukha ni Mama sa nakikita. Natatakot tuloy ako na mabitawan nya si Steph kapag nasilayan nya ang loob ng mansyon. Natatakot din ako na baka tuluyan na akong maiyak. Gosh. Huwag ngayon.

Pagpasok sa loob ay tila nagbalik ako sa nakaraan. Kung anong itsura nang iwan ko ang lugar na ito ay ganoon pa rin hanggang ngayon. Gumuhit ang ngiti sa aking mga labi at nagsimula nang mamuo ang aking luha. No, no!

"Mula pa ang mansyon na ito sa aking great-great-grandparents na sila Don Joaquin at Donya Eleanor Madriñan. Mula naman ang lahi namin sa bunso nilang anak na si Lola Ysabella at kay Lolo Alejandro. Mala-Romeo and Juliet ang istorya nila... pero happy ending."

Nakahilera kami ngayon sa salas at pinagmamasdan ang mga larawan ng pamilya Madriñan. Dito na nila nilagay ang mga portrait na dati ay nasa itaas sa may hagdanan.

Tulad ni Tita Ingrid, yung asawa ni Mr. Garcia na Jannine ang pangalan ang nagmula sa lahi ng mga Madriñan. Si Mr. Franco Garcia naman ay mula sa lahi nila Francisco at Felicidad. Ang kanyang kapatid ang nagpapatuloy ngayon ng Francisco's Delicacies o kakanin na itinaguyod ni Francisco. Nakakatuwa na malamang natupad talaga ang pangarap nya.

"Ang isa namang ito ay si Lola Estella. Panganay sa magkapatid at nakapag-asawa ng isang abogado na si Lolo Crisostomo," sabay turo ni Ms. Jan sa portrait ni Ate Estella. "Hindi kami ang may-ari nitong mansyon kundi ang buong angkan ng mga Madriñan pero since kami ang malapit, ang iba ay nasa malayong lugar na, kami na lang ang namamahala rito at nag-aalaga."

Bigla kaming napalingon nang may bumaba sa hagdanan. Isang babae na wari'y mas matanda sa akin at isang lalaki na parang kaedad ko. Kumabog ng malakas ng dibdib ko dahil nakikita ko sa kanila sila Ate Sam at... Rhys.

"Ahh, mga anak pala namin," itirada ni Ms. Jan. "Si Kath at si Ryo. Same age lang kayo ni Ryo, Erika," saad nya pa sabay tingin sa akin. Natuwa naman sila Papa at Mama dahil natandaan ni Ms. Jan ang pangalan ko kahit kanina pa lang nila ako ipinakilala.

"Hi," nakangiting bati ni Kath. Tumigil ang tingin nya sa akin at dali-dali nang umakyat sa itaas habang kinikilig.

Tumango at ngumiti lang sa amin si Ryo at mabagal na sumunod kay Kath. Nasalubong ko ang paghinto rin ng tingin nya sa akin. Napasulyap naman sandali sa'kin sila Papa at Mama dahil sa inasta ng magkapatid at nahalata nila na ako ang tiningnan ng mga iyon. Mabilis at tuluyan nang bumagsak ang luha na kanina ko pa pinipigil.

Sa naging bagong takbo ng panahon ay umiral ang pamilya nila na katulad din ng kila Tito Miguel at Tita Ingrid. Ang pamilya ng lalaking minamahal ko.

"A-Aakyat na po ako sa kwarto," dali-dali na akong naglakad bago pa nila makita ang pag-iyak ko.

"Sandali. Saang kwarto ka pupunta?" pagpigil sa akin ni Mama.

Bigla akong napatigil sa paglakad. Sa sobrang pagkataranta ko ay nalimutan kong magpanggap na bago lang ako rito. Nagkunwari akong humikab para mapunasan ang luha ko at magmukha na inaantok lang. Nilingon ko na sila.

"Umm, s-saan po yung k-kwarto ko?"

"Nasa itaas naman sila Kath at Ryo. Sila na ang bahalang magturo sa'yo," pinigilang matawa ni Mr. Garcia.

Tumango na lang ako at lumakad na. Pagkarating sa hagdanan ay natanaw kong nakasilip sa itaas sila Kath at Ryo at bigla na lang silang nagtatakbo papasok sa kwarto nang makita ako. Napangiti ako sa unang pagkakataon. Pakiramdam ko ay multo ako rito.

Pagkarating sa tapat ng kwarto ko ay tumulo na naman ang luha ko. Rinig ko ang tawanan nila sa ibaba habang ako... hays. Mababaliw yata ako rito. Nilakasan ko na ang loob ko. Huminga ako ng sobrang lalim at pikit-matang binuksan ang pinto. Medyo madilim sa loob dahil nakasara ang mga bintana. May ilaw na sa kisame kaya hinanap ko na lang ang switch. Halos wala ring nagbago rito bukod sa ilaw at aircon.

"Welcome back," bulong ko.

Pagtingin ko sa higaan ay mayroong nakapatong na kahon. Marahan akong lumapit doon at nanginginig ang mga kamay ko itong binuksan. Kagyat na tumulo ang luha sa mga mata ko nang mabasa ang pangalan ko sa liham na nasa pinaka ibabaw. Alam ko na sulat-kamay iyon ni Rhys.

Lumayo ako rito bigla at napahagulgol ng iyak. Hindi ko pa man nababasa ang nilalaman nito ay natitiyak ko nang masasaktan lang ako sa huli. Lalo ko lamang maaalala ang pagkawala at pag-iwan nya sa'kin.

Ilang sandali ay biglang may kumatok sa pinto. Mabilis kong pinunasan ang luha ko ngunit tuluy-tuloy pa rin ito sa paglaya. Lumapit at huminto ako sa pinto nang hindi ito binubuksan.

"S-Sino 'yan?"

Hindi ito agad sumagot pero hinintay ko pa rin at hindi binuksan ang pinto.

"Si Ryo po."

Napakagat ako sa ibabang labi tyaka pinagbuksan na sya. Walang nagsalita sa amin ng ilang segundo. Nakatitig sya sa akin at mukhang nahalata nya na kagagaling ko lang sa pag-iyak. Tumingin sya sa kahon na nasa kama kung saan naalis ko na ang takip nito tapos ibinalik ulit ang tingin sa akin.

"Ayos ka na po ba?" seryoso nyang tanong. "Lola," at biglang sumilay sa kanya ang maikling ngiti.

Tinaasan ko sya ng kilay pero natawa na rin ako sa huli. Naggesture ako na pumasok sya sa kwarto at nauna na akong maglakad at umupo sa higaan. Kinuha naman nya yung upuan sa drawer table at binuhat palapit sa akin tyaka umupo rito. Magkaharap kami.

"Nasaan si... Kath?"

"Nasa kabilang kwarto po. Nahihiya pa sa'yo." Nabaling ulit ang tingin nya sa kahon na nasa tabi ko. "N-Nabasa mo na po?"

"Mamaya na lang." Ibinalik ko na ang takip nito. "Saka 'wag ka nang magpo sa akin. Impostora lang naman ako ng totoo mong Lola, ni Ysabella."

Napangiti naman sya. Sa totoo lang ay may hawig ang ngiti nya kay Rhys.

"Noong huli kitang nakita ay basang-basa ka ng ulan. Hindi ka ba nilagnat?"

Kumunot ang noo ko. Nasa Ilocos din sya? Wait. Sya ba ang nagbigay ng payong sa akin? May inilabas syang papel na maingat nyang dinukot sa kanyang bulsa. Sa sobrang luma nito ay halos mapunit at naninilaw na.

"Hindi lang sa'yo sya may iniwang sulat. Mayroon din sa amin," marahan nya itong inabot sa akin.

Isa lang itong kapirasong papel at may nakasulat lang na note. Kaunting salita lamang ngunit nagawa nitong pabagsakin ang marami kong luha.

(Nangako ako sa isang babae na 'di sya iiwan.

Kahit anong mangyari ay lagi syang babantayan.

Kaya't mayroon lamang sana akong ihahabilin.

Maaari bang tuparin nyo ito para sa akin?

Pagbalik nya ay bubuhos ang malakas na ulan.

Maaari nyo bang tignan ang kanyang kalagayan?

Batid ko rin na hindi nya nanaisin na sumilong.

Kung kaya't bigyan nyo sana sya ng payong.

At inyo sana syang ingatan sa tuwi-tuwi na.

Hangga't maaari ay panatilihin na sya'y masaya.

Wala man ako'y alam kong 'di sya pababayaan.

Ang nais ko lamang ay kanyang kapakanan.)

"Isa palang makata si Ginoong Rhys. Talagang patula pa kung maghabilin." Bigla syang humagikgik.

Nagpunas ako ng luha at nanggigigil na hinampas sa braso nya yung papel. Hindi ako galit. Naiinis lang. Bwisit.

"Anong tinatawa-tawa mo?" Nanlilisik ang mga mata ko na ikinasindak nya.

"S-Sorry." Dali-dali syang nagtatakbo palabas ng kwarto.

Pagkasara nya ng pinto ay napangisi na lang ako. Binasa ko ulit yung note habang tumatawa at umiiyak. Mukha nga naman talagang timang si Rhys. Puro pa rin kalokoran.

Niyakap ko yung papel. Nasisiguro ko nang tumupad talaga sya sa pangako.

Binitbit ko yung kahon at nagtungo sa bintana at binuksan ito. Kulay kahel na ang langit at mayamaya ay lilitaw na rin ang bilog na buwan. Labing-apat na araw na ang nakalipas magmula nang makabalik ako.

Inalis ko ang takip ng kahon at kinuha ang liham ni Rhys. Sa liham na ito alam kong nagawa nyang isulat ang mga bagay na hirap syang sabihin sa harapan ko. Ang unfair lang dahil hindi ko sya matutugunan.

.

Kung pwede lang sanang sumulat,

At makarating ito pabalik sa nakaraan.

Kung pwede na sa aking pagmulat,

Naryan syang muli at aking nasisilayan.

Kung pwede lang maibalik ang oras,

At kasama syang muli sa magiging bukas.

Pero hindi na pwedeng makaatras,

Dahil ang lahat ay patungo lang sa wakas.

Sya ang kasama ko sa paglalakbay,

Bumalik na wala na ang kanyang kamay.

Gustuhin ma'y wala na ang doon,

Doon na pinagbuklod kami ng panahon.

.

Napailing na lang ako. Kahit tuloy ako ay nagiging makata na. Huminga ako ng malalim kasabay ng dahan-dahang pagbuklat sa papel. Agad sumilay ang ngiti sa aking mga labi nang mabasa ang petsa kung kailan nya ito isinulat.

Abril 8, 1960